• Gabon'da filler tarlalara yiyecek için değil şifa için baskın düzenliyor. Bilim insanları parazitli hayvanların muz ve papaya bitkilerini doğal ilaç olarak tercih ettiğini keşfetti.

Gabon'un batısındaki küçük köylerde yaşayan çiftçiler, geceleri orman fillerinin tarlalarına düzenlediği baskınlardan şikayetçi. Ancak bazı filler, lezzetli meyveleri yerde bırakıp sadece muz ve papaya bitkilerinin sap ve yapraklarını yiyor. Bu davranış, çiftçileri daha da öfkelendiriyor çünkü hayvanlar meyveleri zarar verip tüketmeden terk ediyor. Gabon Ulusal Bilimsel ve Teknolojik Araştırma Merkezi'nde koruma bilimcisi olan Steeve Ngama, "Bu, çiftçileri daha da kızdırıyor çünkü meyveleri neden sadece zarar verip yemediklerini anlayamıyorlar" diyor.

Peki filler neden meyveleri es geçiyor? Ngama, Güneydoğu Asya'daki orman fillerinin hastalıklarında belirli bitkileri kendilerini tedavi etmek için yediğini belirterek, muz ve papaya yapraklarının tıbbi özelliklere sahip olabileceğini söyledi.

Steeve Ngama, Avrupa ile ABD'den meslektaşları, bu fikri destekleyen kanıtlar buldu. Ekim ayında Ecological Solutions and Evidence dergisinde yayımlanan çalışmalarında, Afrika orman fillerinin bağırsak parazitlerinden muzdarip olduğunda papaya ve muz bitkilerini daha sık aradığını ortaya koydular.

Parazit enfeksiyonu yaşayan filler

Smithsonian Magazine’deki habere göre 2016 ve 2017 yıllarında, Ngama çiftçilerle işbirliği yaparak Kristal Dağları Ulusal Parkı'ndaki köylerde fillerin baskınlarını inceledi. Filler gittikten sonra izlerini takip edip dışkı örnekleri topladı. Ayrıca hayvanların kemirdiği bitkilerden – bambu, costus otları, eğrelti otları, incir, muz, papaya, manyok ve palmiye – örnekler aldı. Laboratuvar analizlerinde yaklaşık 90 dışkı örneğinde parazit belirtileri arandı. Sonuçlar, parazit enfeksiyonu olan fillerin muz sap ve yapraklarını yeme olasılığının yüzde 16, papaya bitkilerini kemirme olasılığının ise yüzde 25 daha yüksek olduğunu gösterdi.

Rhode Island'daki Brown Üniversitesi'nde şempanzelerde kendi kendine ilaçlanma davranışını inceleyen doktora sonrası araştırmacı Elodie Freymann, fillerin parazit taşıma olasılığının insan ve hayvanlarla yakın temas nedeniyle artabileceğini söylüyor. Ancak, "Fillerin karmaşık tıbbi repertuvarlara sahip olduğundan şüphem yok ve bu gibi çalışmalar onları ortaya çıkarmada önemli bir adım" diye ekliyor.

Onlardan öğreneceğimiz çok şey var

Ngama, bulgularının fil-çiftçi çatışmasını hafifletebileceğini umuyor. Gabon'da çiftçiler, baskın yapan filleri uzaklaştırmak için sıklıkla şiddete başvuruyor. Ancak antiparazitik tedaviler sağlanırsa filler tarlalardan uzak durabilir, diyor Ngama ve çalışma arkadaşları.

Eğer filler gerçekten tıbbi amaçla baskın yapıyorsa, bu bilgi insan sağlığı için yeni tedaviler geliştirmeye yardımcı olabilir. Ngama, "Onlar gerçekten zeki hayvanlar ve onlardan öğreneceğimiz çok şey var. O zaman fillerle birlikte yaşama çabaları artacaktır" diyor.

Evcil fil bakıcısı Jean-Marc Dubost, "Hasta bir fili iyileştirmenin en iyi yolu onu ormana salmaktır. Birkaç hafta içinde ihtiyacı olanı bulup iyileşir" diyor.

Ngama, bu keşfin hayvanların zekasının doğayla uyumunu vurgulayarak, “Fillerin eczanesi hem koruma çabalarını hem de tıbbi yenilikleri teşvik edebilir” diyor.

 

* * *

Filler azalıyor mu çoğalıyor mu?

Güney Sudan’da filler kuzey ülkelerinde poşetleme ve savaş nedeniyle sayıları azalırken Zimbabwe ve Botswana'da aşırı çoğalma insan-hayvan çatışmasını tetikliyor.

Güney Sudan'daki Badingilo Ulusal Parkı gibi alanlarda filler neredeyse yok olmuş durumda. 1970'lerde 133 bin 500 olan fil sayısı bugün neredeyse yüzde 5'e geriledi. Parkta kalan son fil de 2025 sonunda kaçak avcılar tarafından öldürüldü.

Poşetleme, iç savaş ve yoksulluk halkı fil avlamaya itiyor. Bir avcı, bir fil dişi için 50 dolar kazanıyor.

Buna karşın Zimbabwe'nin Hwange Ulusal Parkı'nda 100 bin kadar fil var. Kuraklık ve insan baskısı nedeniyle filler köylere baskın yapıyor, mahsulleri yok ediyor ve can alıyor.

Uzmanlar, bu ikilemi çözmek için tartışmalı yöntemler öneriyor. Zimbabwe ve Namibya, 2024'te 200 fili itlaf ederek etini dağıttı. Şimdi Botswana da benzer adımlar düşünüyor. HABER MERKEZİ