Pentagon’dan İran’a müdahale seçenekleri

• ABD, İran'la ticari bağları olan ülkelerden gelen mallara yüzde 25 gümrük vergisi koydu, Pentagon, Trump’a siber, askeri ve psikolojik saldırı seçenekleri sundu. İran’da rejim ise 600’ü aşkın kişiyi katletti.

"Kendi gözlerimle gördüm. Doğrudan protestoculara ateş açtılar. İnsanlar durdukları yere düştü” diyor gösterilere katılan Omid adlı eylemci. Tahran’da gösterilere katılan bir kadın ise, "Ancak Cuma günü (9 Ocak) kolluk güçleri sadece öldürdü, öldürdü ve öldürdü. Bunu kendi gözlerimle görmek beni o kadar rahatsız etti ki, bende moral kalmadı. Cuma günü kanlı bir gündü” sözleriyle rejimin eylemcileri doğrudan hedef aldığını söylüyor BBC’ye.

İran’da 28 Aralık’ta başlayan ve 185’i aşkın kente yayılan gösteriler yoğun bir katılımla sürerken, rejim eylemcileri doğrudan hedef alarak katlediyor. Yetkililer, eylemcileri “terörist” olarak nitelendiriyor ve ABD ile İsrail tarafından desteklendiklerini iddia ediyor. Günlerdir süren internet kesintileri, gösterilerin boyutunu ve rejimin suçlarının boyutu hakkında bilgi alınmasını engelliyor. Ancak Fransız Libération Gazetesi, uluslararası insan hakları örgütlerinin açıklamalarından ve verilerinden yola çıkarak şimdiye dek yayınlanmış, duyurulmuş rakamları bir araya getirdi.

600’ü aşkın ölü

Buna göre, İran İnsan Hakları (Iran Human Rights) örgütü, 12 Ocak’ta yaptığı açıklamada, 648 eylemcinin katledildiğini teyit etti. Human Rights Activists News Agency (HRANA) ise ölümlere ilişkin isim bazlı bir liste oluşturmaya çalışıyor. Örgüt, Tahran ve çevresindeki hastaneler ile morglardan elde edilen görsel belgeler ve tanıklıklara dayanarak, Pazar günü yayımladığı bilançosunda toplam 544 ölümü tespit etti. HRANA’ya göre, son iki haftada 10 bin 600’den fazla kişi tutuklandı. İran İnsan Hakları Topluluğu (Iran Human Rights Society) ise 11 Ocak itibarıyla 2 bin tutuklamayı teyit ettiğini, bunların 77’sinin çocuk olduğunu ve en az 126 vakada ailelere tutukluların nerede tutulduğuna dair bilgi verilmediğini belirtti.

Öte yandan, Tahran’ın güneyindeki Kahrizak Adli Tıp Merkezi’nden sızan görüntüler, protestoların insani bilançosunu gözler önüne seriyor. Hafta sonu sanal medyada yayılan videolarda, siyah cenaze torbalarıyla kaplı bedenlerin geçici morga dönüştürülen depo benzeri odalarda ve merkezin bahçesinde yan yana dizildiği görüldü. CNN International'ın doğruladığı görüntülerde, insanlar monitörde gösterilen ölü fotoğraflarını inceleyerek kimlik tespiti yapmaya çalıştı. HRANA, merkezde yaklaşık 250 cenaze bulunduğu tahmin ediyor. Aktivist grubu Mamlekate, ölü sayısının fazla olması nedeniyle morgun avluya taştığını bildirdi.

Yüzde 25 vergi hamlesi

Gösteriler 18’nci gününde büyürken, İran’ı başından bu yana tehdit eden ABD’den bir hamle geldi. ABD Başkanı Donald Trump, İran'la ticari bağları olan ülkelerden gelen mallara yüzde 25 gümrük vergisi getirdiğini açıkladı. Trump, 12 Ocak'ta sanal medya platformu Truth Social'dan yaptığı açıklamada, "İran İslam Cumhuriyeti ile iş yapan herhangi bir ülke, ABD ile yapılan her türlü iş için yüzde 25 gümrük vergisi ödeyecektir. Bu karar nihai ve kesindir" dedi.

İran'la “iş yapmanın" ne anlama geldiğine dair ayrıntı vermedi, gümrük vergisinin derhal yürürlüğe gireceğini söyledi. Beyaz Saray, hangi ülkelerin ithalatının en çok etkileneceği de dahil olmak üzere gümrük vergileri hakkında ek bilgi paylaşmadı.

İran'ın en büyük ticaret ortağı Çin. Çin'den sonra İran'ın en fazla ticaret yaptığı ülkeler ise Irak, Birleşik Arap Emirlikleri, Türkiye ve Hindistan. Dünya Bankası verilerine göre 2022'de İran'ın Türkiye'den ithalatı 6,1 milyar dolara ulaşırken, aynı yıl Türkiye'ye ihracatı 5,8 milyar dolar oldu.

Askeri ve gizli operasyon seçenekleri sunuldu

Bunun yanı sıra, CBS News'e konuşan iki Savunma Bakanlığı yetkilisi, Trump'ın İran'da kullanılmak üzere birçok gizli operasyonlar ve askeri araçlar hakkında bilgilendirildiğini söyledi. Kaynaklara göre, uzun menzilli füze saldırıları olası bir ABD müdahalesi için bir seçenek olmaya devam ediyor ancak Pentagon yetkilileri siber operasyonlar ve psikolojik kampanya seçeneklerini de sundular.

ABD ayrıca İran'daki vatandaşlarına ülkeyi terk etmeleri veya ABD hükümetinin yardımına ihtiyaç duymayacak bir ayrılma planı yapmaları çağrısı yaptı. KIRMANŞAN